DLACZEGO CHCEMY ODBUDOWY ZAMKU BYDGOSKIEGO

1. Bo jest to serce dawnej Bydgoszczy

    Zamek Bydgoski to ważny element naszego dziedzictwa i lokalnej tożsamości. Nazwa miasta pochodzi od nazwy grodu, a później zamku. Tu zaczęła się nasza historia, blisko tysiąc lat temu. To największa i najbardziej okazała budowla średniowiecznej i staropolskiej Bydgoszczy, siedziba starostów, w tym sławnego rycerza Janusza Brzozogłowego oraz starostów z rodu Kościeleckich. To miejsce, gdzie przebywali najwybitniejsi polscy książęta i królowie: Kazimierz Wielki, Władysław Jagiełło, Kazimierz Jagiellończyk, Stefan Batory, Jan III Sobieski. To tu miały miejsce ważne wydarzenia w skali kraju, jak szturm Bydgoszczy w 1409 roku oraz zawarty kilka dni później rozejm z Krzyżakami.

2. Bo odbudowa zamku jest możliwa w ramach obecnego układu przestrzennego

    Zamek ma stanąć w miejscu obecnego przedszkola Alf, na zbiegu ul. Grodzkiej i Przy Zamczysku. Za wyjątkiem przedszkola nie trzeba burzyć innych budynków. Nie spowoduje to żadnych utrudnień w ruchu samochodowym

3. Bo zamek możemy odbudować ze środków zewnętrznych

    Mamy szansę odbudować zamek w ramach rządowego projektu odbudowy zamków kazimierzowskich. Są na to pieniądze. Nikt nie zamierza budować zamku ze środków miejskich. Pieniądze miejskie winny być wydawane na realne potrzeby bydgoszczan.

4. Bo zamek to nie tylko zamkowe mury

    Nie chcemy odbudowy zamku dla pustych murów. Zamek ma służyć bydgoszczanom. Ma być nowocześnie zaaranżowanym miejscem ekspozycji zakonserwowanych reliktów wczesnośredniowiecznego bydgoskiego grodu, wydobytych w trakcie badań w miejscu hotelu Holiday Inn oraz wielu niezwykle interesujących zabytków średniowiecznej i nowożytnej Bydgoszczy. Wystawa ma być nowoczesna, interaktywna, z wykorzystaniem rzeczywistości wirtualnej. Zamek ma być miejscem, gdzie grupy rekonstrukcji historycznej będą dawały żywe lekcje historii. Od wczesnego średniowiecza po XX wiek. Będzie to swoisty portal czasowy, gdzie zobaczymy wojów z czasów piastowskich, średniowiecznych rycerzy, rzemieślników, kupców, szlachtę polską, żołnierzy z XVIII i XIX wieku. Zamek będzie służył bydgoszczanom jako miejsc koncertów, spotkań, prelekcji. W murach zamkowych będą pomieszczenia dla licznych bydgoskich stowarzyszeń i fundacji.

5. Bo nie chcemy w Bydgoszczy fake zamku

    Zamek ma zostać odbudowany na podstawie kompleksowych badań archeologicznych i historycznych. Nic na hura i byle jak. Chcemy odbudowy z zachowaniem oryginalnej lokalizacji, narysu, kamienno – ceglanej konstrukcji murów, wątku ceglanego, formatu cegieł, zbliżonej zaprawy wapiennej, wykroju otworów okiennych i drzwiowych, kształtu dachów itd.
6. Bo odbudowany zamek to atrakcja turystyczna

    Odbudowa zamku wraz z nowocześnie ożywionym wnętrzem to ważny walor turystyczny. Niewiele zostało ze średniowiecznej spuścizny Bydgoszczy. Wyburzono mury obronne, ratusz, kościół św. Idziego, klasztor Karmelitów, liczne mniejsze kościoły na Przedmieściu Kujawskim i Poznańskim. Jako przewodnik po Bydgoszczy bardzo nad tym ubolewam. Odbudowany zamek będzie wielką atrakcją turystyczną.

7. Bo już raz to zrobiono

    W 2005 roku razem z Jarosławem Butkiewiczem stworzyliśmy projekt stworzenia skansenu przemysłowego oraz podziemnej trasy turystycznej po dawniej strefie produkcyjnej NGL zakładów zbrojeniowych D.A.G. Fabrik Bromberg. TMMB zorganizowało cykl wycieczek popularyzujących to miejsce. Wówczas nikt nie dawał szans na realizację projektu, a niektórzy pukali się wymownie w czoło. Obecnie Exploseum to jedna z największych atrakcji turystycznych naszego regionu.

                                Robert Grochowski
                               Fundacja Zamku Bydgoskiego

     Kolejny „Dziennik Bydgoszczy”

  Pod znakiem
   papieskiej wizyty

 Ukazał się kolejny numer „Dziennika Bydgoszczy” wydawanego przez TMMB. Jak zwykle  zawiera ciekawe, bogato ilustrowane artykuły na temat naszego miasta.
    Ich listę otwiera publikacja „Co nam zostało po wizycie  papieża Jana Pawła II w Bydgoszczy?' Nie ulega wątpliwości, że następca Św. Piotra darzył nasze miasto szczególną sympatią.  Podczas wcześniejszych wypraw kajakowych  uczestniczył w spływach kajakowych Brdą m.in. w 1953 i 1966 roku  z przystankiem w Smukale. Gościł  w Bydgoszczu podczas obchodów 1000-lecia Chrztu Polski, potem w zakończeniu Soborowego Tygodnia Modlitw.  Papież koronował też  wizerunek Matki Bożej Pięknej Miłości i Dzieciątka Jezus ze słynącego łaskami obrazu z bydgoskiej Fary. Papież nadał farze tytuł  Konkatedry Archidiecezji Gnieźnieńskiej. Także tytuł Bazyliki Mniejszej  kościołowi pw.  św. Wincentego a' Paulo.  W archidiecezji gnieźnieńskiej zaszczytu tego dostąpiły dotąd tylko 4 kościoły.
  To Jan Paweł II ustanowił Diecezję Bydgoską  wyznaczając na jej stolicę Bydgoszcz jednocześnie podnosząc  farę-konkatedrę do rangi  kościoła katedralnego. Z pielgrzymką papieża łączy się utworzenie w Bydgoszczy Katolickiej Szkoły Podstawowej  - Pomnika Jana Pawła II. Wizycie Jana Pawła II, nazywanej najważniejszym wydarzeniem w dziejach miasta, towarzyszyło wydanie   przez TMMB pięknego albumu.
 Pod znakiem bydgoskiej Zachodniej Pierzei Starego Rynku i Zamku Bydgoskiego stoją kolejne publikacje.  TMMB włączyło się w kompleksową dyskusję na temat   koniecznej odbudowy tych obiektów stanowiących milowe kamienie tożsamości miasta. Nareszcie w „Dzienniku Bydgoszczy” zamieszczone są  publikacje oparte o fakty i argumenty, a nie domniemania. Jest  relacja z uroczystości  100-lecia ZIW RP na ziemi kujawsko-pomorskiej, z 19 już  programu  „Bydgoszcz moja mała Ojczyzna” dla młodzieży szkół podstawowych, którego celem jest  edukacja regionalna dotycząca historii i tradycji Bydgoszczy, programu „Bohaterscy bydgoszczanie żyją, póki o nich pamiętamy, czyli od kroniki rodzinnej do historii miasta i kraju w 80 rocznicę wybuchu II wojny światowej” - w SP nr 57 im. TMMB. „Dziennik Bydgoszczy” przynosi też obszerne informacje na temat IX. Koncertów Maryjnych z Różą”, relację z 99  rocznicy powrotu Bydgoszczy do Macierzy pod pomnikiem NSPJ  przy
ul. Seminaryjnej, także z uroczystości  nadania kolejnych tytułów członków honorowych Towarzystwa Miłośników Miasta Inowrocławia, które w tym roku obchodzi swoje 60-lecie. Warto poczytać

Wycieczka „Bydgoszcz za zamkniętymi drzwiami”
•    Pierzeja jak żywa na filmie i w najnowszych ustaleniach historyka  sztuki
•    Gdzie dokładnie był Zamek ?
•    Sensacyjne znalezisko- miecz rycerzy Jagiełły odnaleziony w fosie zamkowej !
 

 W  najbliższą sobotę 6 lipca 2019 roku Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy zaprasza na pierwszą tegoroczną wycieczkę w cyklu „Bydgoszcz za zamkniętymi drzwiami”. Na uczestników czeka moc  atrakcji.
   Wycieczkę otworzy prezentacja filmu o Zachodniej Pierzei Starego Rynku (autor Aleksander Czepek, teksty: Sebastian Malinowski i Andrzej Adamski, muzyka: Waldemar Dziok -bydgoszczanin mieszkający w Finlandii, efekty akustyczne - Zdzisław Pająk). Potem, związku z ogromnym zainteresowaniem odbudową Zachodniej Pierzei Starego Miasta arcyciekawa prezentacji historyka sztuki dr Andrzeja  Kusztelskiego z Polskiej Akademii Nauk, Instytut Sztuki, Katalog Zabytków  Sztuki w Polsce. Nasz gość pierwszy  przedstawił dzieje  pierzei, jej twórców i walory architektoniczne w oparciu o nieznane dotąd  fakty. Po prezentacji ruszamy na spacer po Starym Rynku. Naszym przewodnikiem będzie znany bydgoski archeolog Robert Grochowski, który wskaże miejsce lokalizacji, rozplanowania, budowy oraz opowie o detalach architektonicznych Pierzei wyburzonej przez Niemców. Wszystko oparte o bardzo dobrze zachowane dokumenty m.in. z Archiwum Państwowego w Bydgoszczy.
    A i to nie koniec. Kolejnym etapem wycieczki będzie  miniatura piastowskiego Zamku Bydgoskiego budowanego przez króla Kazimierza III Wielkiego oraz relikty tej budowli. Tym razem Robert Grochowski reprezentujący Fundację Zamku Bydgoskiego, poprowadzi nas w rejon ulic: Przy Zamczysku i Grodzkiej, gdzie znajdują się fundamenty warowni. Archeolog w oparciu o dotychczasowe badania wskaże, gdzie naprawdę zamek był zlokalizowany.
   Szczególną atrakcją będzie przedstawienie rekwizytów zamkowego wyposażenia. Zwłaszcza  pierwsza prezentacja sensacyjnie polskiego miecza rycerskiego znalezionego w fosie zamkowej. Jest to miecz z 1409 roku, który  był na wyposażeniu wojsk króla Władysława Jagiełły zdobywających Zamek Bydgoski oraz w bitwie pod Grunwaldem. Przekaz zostanie wzbogacony występem rycerzy w zbrojach i oporządzeniu z grupy rekonstrukcji historycznej  Fundacji Zamku Bydgoskiego. 
      
     Wycieczka  odbędzie się w najbliższą sobotę, 6 lipca 2019 roku. Z uwagi na ograniczoną liczbę miejsc obowiązują  osobiste zapisy w siedzibie TMMB przy ul. Jezuickiej 4, lub telefoniczne: 52-322-51-96. Zapisy, podczas których podajemy miejsce
i godzinę zbiórki, przyjmowane są od dziś do piątku, 5 lipca 2019 roku włącznie w godzinach 9.00-15.00. Zapraszamy.

Bydgoszczanie za odbudową 
 Zachodniej Pierzei Starego Rynku

   Wbrew oczekiwaniom bydgoszczan, w tym wielu stowarzyszeń, Zarząd Główny i Rada Prezesów SARP  zamierzają za jednym zamachem, rozprawić się z Zachodnią Pierzeją  Starego Rynku  i  Zamkiem Bydgoskim. Tym samym  ostatecznie  pozbawić miasto, jego dziejowej tożsamości, miasto które już wcześniej, wskutek tragicznych konfliktów,  zostało z niej  odarte.
 W  apelu czytamy m.in.: „ZG i Rada Prezesów SARP rekomenduje władzom  i Radzie Miasta Bydgoszczy rezygnację z działań zmierzających do rekonstrukcji pierzei zachodniej  Starego Rynku w jej ściśle  historycznej formie. Byłoby to działanie sprzeczne  z obecną filozofią  i obowiązującymi  doktrynami w konserwacji zabytków proponowanymi przez  UNESCO.
  Jest to szermierka słowna pod ściśle założoną tezę. Dlatego warto przypomnieć   stanowisko w tej sprawie prof. zw. dr hab. Dariusza Markowskiego: „Dyskusja powinna  opierać się  w głównej mierze  na przesłankach, które zostały zawarte 
w „Rekomendacji Warszawskiej” w sprawie odbudowy  i rekonstrukcji  światowego dziedzictwa kultury przyjętej podczas międzynarodowej  konferencji „The challenges of world Heritage recovery. International conference on reconstruction”, która miała miejsce w maju 2018 roku na Zamku Królewskim  w Warszawie i w której uczestniczyli światowej klasy eksperci, a m.in. z ICOMOS, ICCROM i UNESCO. W rekomendacji uznano za konieczne „uwzględnienie potrzeb lokalnej społeczności, które doświadczyły traumy utraty swojego dziedzictwa, historii i tożsamości oraz umożliwienie pojednania. To społeczność miasta, a nie władze  SARP, powinna  zadecydować o  przywróceniu świadectw  historii Bydgoszczy”.
  Za odbudową Zachodniej Pierzei Starego Rynku opowiadały się od zakończeniu II wojny światowej całe pokolenia bydgoszczan i autorytety tego miasta. Kilkanaście tysięcy osób wpisało się na listy Społecznego Komitetu Odbudowy Zachodniej Pierzei Starego Rynku. Temat wciąż żyje.  W Dz. U.  Woj. Kujawsko-Pomorskiego  z 2 marca  2012 roku  poz. 441 znajduje się Uchwała Rady Miasta  dopuszczająca  odtworzenie Zachodniej Pierzei Starego Rynku. W 2015 roku Wojewódzka Rada Ochrony Zabytków  opowiedziała się za  rekonstrukcją historycznej zabudowy. Prof. Jan Tejchman stwierdził, że w miejscu po Zachodniej Pierzei absolutnie niedopuszczalne są  współczesne rozwiązania architektoniczne.
    Podczas debaty bydgoscy architekci, bez sięgania do źródeł, pomniejszali  rangę kościoła pojezuickiego jako zabytku architektury, w dodatku nieznanego autora.
 Dr Andrzej Kusztelski  z PAN (Instytut Sztuki, Katalog Zabytków Sztuki w Polsce) w obszernym opracowaniu o bydgoskim kolegium jezuitów informuje, że  „jego  elementy składowe, jak kościół, budynki  kolegium a zapewne też szkoła, stanowiły znaczące dzieła i w swoim zakresie warte są  uwzględnienia  w historii architektury nowożytnej  Rzeczypospolitej. Szczególnie cennym wydaje się pierwszy element zespołu-kościół, ważny przykład  architektury manierystyczno-barokowej z lat powolnej reorientacji  artystycznej  obu złączonych unią  Państw”.  Dr Andrzej Kusztelski na podstawie  analogii charakterystycznych elementów architektury a także identycznych zarysów rzutu  kościoła w Bydgoszczy  z bernardyńskimi kościołami  we Wschowie i Poznaniu oraz parafialnym w Czaczu w powiecie kościańskim dowodzi, że   wszystkie te świątynie  były dziełem  Krzysztofa Bondary, wziętego  projektanta.  Przemawiają za tym także jego ożywione kontakty z superiorami bydgoskimi  w czasie budowy rezydencji.                                                                                                                                                                                                                                               
  Duch miejsca- piszą architekci - zmienia się w czasie, a architektura musi dawać  temu wyraz  w nawiązaniu  do nowych form życia, nie tworząc fałszywej iluzji  przeszłości. Zaprojektowana z poszanowaniem dziedzictwa kulturowego, harmonijna, wkomponowana w historyczne tło współczesna architektura, w którą zostanie wpisana  służebna miastu i jego mieszkańcom funkcja jest naturalną koleją rzeczy. 
   Żaden duch miejsca nie upoważnia do niszczenia wartości  ponadczasowych, świadczących o   naszej kulturze, wierze i  tradycji.   Inaczej, tylko patrzeć, jak z krajobrazu Bydgoszczy znikną  ostatnie zabytki zastąpione przez szklane potworki.  Zawsze i wszędzie  największą wartością powinno być nasze  dziedzictwo kulturowe.     
 Zachodnia Pierzeja Starego Rynku z kościołem pojezuickim pośrodku stanowi najważniejszy akcent  architektoniczny miasta, miejsce, w którym  rozegrał się dramat bydgoszczan rozstrzelanych przez Niemców. Brak Zachodniej Pierzei burzy  zabytkowy układ  urbanistyczny średniowiecznej Bydgoszczy, jest zamachem na tożsamość dziejową naszego miasta.
„Te cztery kamienice  i kościół  stanowią integralną część  najważniejszej wartości  układu przestrzennego  średniowiecznej Bydgoszczy”-  pisał Maciej Obremski.
   Zwracamy się do Pana Prezydenta i Rady Miasta Bydgoszczy o: 
 * Odrzucenie wniosku architektów nawołujących do rezygnacji z odbudowy Zachodniej Pierzei Starego Rynku.
 *  Pilne sporządzenie  w oparciu o  zasoby archiwalne miasta szczegółowej dokumentacji  odbudowy  Zachodniej Pierzei  Starego Rynku na pustej działce, w tym po kościele pojezuickim, stanowiącej własność miasta Bydgoszczy.
 * Punktem wyjścia do rozpoczęcia  budowy powinna być Zachodnia Pierzeja Starego Rynku  w  chwili jej burzenia przez Niemców w 1939 roku.
* Wpisanie reliktów Zachodniej Pierzei  Starego Rynku  do indywidualnego  rejestru zabytków.

Jerzy Derenda
 prezes Towarzystwa Miłośników Miasta Bydgoszczy
Robert Grochowski
archeolog, Fundacja Zamku Bydgoskiego